PRP Tedavisi (Diz, Omuz, Dirsek, Topuk)

PRP (trombositten zengin plazma), hastanın kendi kanından hazırlanan bir üründür. Koldan alınan az miktarda kan özel bir tüpe konur ve santrifüj denen cihazda döndürülür. Bu işlem kanın bileşenlerini ağırlıklarına göre ayırır; trombositlerin (kan pulcuklarının) yoğunlaştığı plazma katmanı ayrılıp ağrılı bölgeye enjekte edilir.

Trombositler yalnızca kanamayı durduran hücreler değildir; içlerinde doku onarım süreçlerinde görev alan büyüme faktörleri taşırlar. PRP'nin mantığı, bu faktörleri normalden daha yoğun biçimde hasarlı dokunun bulunduğu yere ulaştırmaktır. Ürün hastanın kendi kanından hazırlandığı için alerjik reaksiyon ve bulaş riski çok düşüktür; bu, yöntemin en güçlü yanıdır.

PRP'nin tek bir standardı yoktur. Kullanılan kit, santrifüj hızı, trombosit yoğunluğu, akyuvar içeriği ve uygulanan hacim merkezden merkeze değişir. Bilimsel çalışmalarda sonuçların farklı çıkmasının başlıca nedenlerinden biri de budur. Bu yüzden "PRP yaptırdım, işe yaramadı" ya da "çok iyi geldi" anlatıları doğrudan karşılaştırılabilir değildir; hangi tanıda, hangi evrede ve nasıl bir ürünle yapıldığı belirleyicidir. Ordu Altınordu'daki AC CLINIC'te PRP uygulaması, tanı ve evre değerlendirmesinin ardından planlanır; enjeksiyon tek başına değil, egzersiz ve yük düzenlemesini içeren bir programın parçası olarak konuşulur.

PRP bir hastalık tedavisi değil, bir uygulama yöntemidir; bu nedenle "PRP hangi hastalıkta yapılır?" sorusunun yanıtı tanıya göre değişir. Ortopedi pratiğinde en sık şu başlıklarda konuşulur:

• Erken–orta evre diz kireçlenmesi: eklem aralığı büyük ölçüde korunmuş, görece genç hastalarda → diz kireçlenmesi
• Tenisçi dirseği gibi dirençli tendon ağrılarında, egzersiz ve istirahate rağmen şikâyet sürüyorsa → tenisçi dirseği
• Topuk ağrısı (plantar fasiit): tabanlık, germe egzersizleri ve istirahate yanıt alınamayan olgularda → topuk dikeni
• Omuz tendon sorunları: kısmi rotator manşet yırtığı ve sıkışma tablolarında seçilmiş hastalarda → rotator manşet yırtığı, omuz sıkışma sendromu
• Kas ve tendon yaralanmaları: sporcularda iyileşme takvimine göre planlanan destek olarak → spor yaralanmaları

Uygulama poliklinik şartlarında yapılır ve genellikle yarım saat civarında sürer. Hastaneye yatış gerekmez, genel anestezi kullanılmaz.

• Koldan damar yoluyla, tanıya ve kite göre değişen miktarda kan alınır.
• Kan kapalı sistem tüplerde santrifüj edilir; trombositten zengin plazma katmanı ayrılır.
• Uygulama bölgesi antiseptikle temizlenir, gerekirse yüzeysel lokal anestezi yapılır.
• Plazma, eklem içine veya tendonun çevresine enjekte edilir; derin eklemlerde ultrason ya da skopi eşliğinde çalışılır.
• Kısa bir gözlem sonrası hasta aynı gün evine döner.

Lökositten fakir PRP (büyüme faktörlerinden zengin plazma olarak da anılır), PRP ailesinin standardize edilmiş hazırlama yöntemlerinden biridir. Temel fikir aynıdır: hastanın kendi kanından trombosit içeriği yoğunlaştırılmış bir plazma elde edilir. Farkı, hazırlama protokolünün akyuvar (lökosit) içeriğini düşük tutmayı hedeflemesidir. Lökositten fakir ürünlerin uygulama sonrası ilk günlerdeki iltihabi tepkiyi daha az uyardığı, özellikle eklem içi uygulamalarda bunun tercih edilebileceği bildirilmiştir.

Bu hazırlama yöntemi ile klasik PRP arasında hasta açısından uygulama süreci hemen hemen aynıdır: aynı gün, aynı poliklinik şartlarında, aynı hazırlık adımlarıyla yapılır. Hangi hazırlama yönteminin hangi tanıda daha uygun olduğu konusunda çalışmalar sürüyor; genel bir üstünlük iddiası doğru olmaz. Seçim, uygulanacak bölgeye (eklem içi mi, tendon çevresi mi) ve hastanın önceki uygulamalara verdiği yanıta göre yapılır.

Otolog sitokinden zengin plazma, yine hastanın kendi kanından yola çıkan bir başka uygulamadır. Burada da başlangıç noktası hastanın kendi kanıdır; ancak kan, alındıktan sonra belirli bir süre özel koşullarda bekletilerek kan hücrelerinin iltihap karşıtı proteinler üretmesi hedeflenir. Elde edilen sıvı daha sonra ekleme uygulanır. Yaklaşımın amacı büyüme faktörü vermekten çok, eklem içindeki iltihabi süreci biyolojik yolla dengelemeye çalışmaktır.

Bu grup uygulamalar için literatürde çalışmalar bulunmakla birlikte hasta sayıları sınırlıdır ve protokoller merkezden merkeze değişir; kanıt düzeyi PRP'ye göre daha zayıftır ve konu araştırma aşamasındadır. Hazırlık süreci çok aşamalı olduğundan uygulama planı da farklı yürür. Bu nedenle bu uygulama, her hastaya önerilen rutin bir seçenek değil, tanısı ve beklentisi uygun hastalarda değerlendirilen bir alternatiftir.

Bu, hastaların en çok sorduğu ve en dürüst yanıtı hak eden sorudur. PRP hakkında yayımlanmış çok sayıda çalışma vardır. Erken–orta evre diz kireçlenmesinde ve bazı dirençli tendon sorunlarında ağrı ile işlev üzerinde olumlu etkiler bildiren çalışmalar mevcuttur. Buna karşılık fark göstermeyen çalışmalar da vardır; derleme çalışmaları hazırlama yöntemlerindeki farklılık nedeniyle sonuçların birleştirilmesinin güç olduğunu belirtir.

Bu tablonun pratikteki anlamı şudur: PRP, uygun seçilmiş hastada denenmeye değer bir seçenektir; ancak sonucu önceden bilinemez ve kimseye taahhüt edilemez. Fayda görülüyorsa genellikle ilk haftalar içinde fark edilir ve etkinin ne kadar süreceği kişiye göre değişir. Fayda görülmediğinde uygulamayı ısrarla tekrarlamak yerine tanının ve planın yeniden gözden geçirilmesi gerekir.

Bu sayfada bilinçli olarak başarı yüzdesi, süre taahhüdü veya karşılaştırmalı üstünlük iddiası verilmemektedir. Sağlık hizmetinde sonuç vaadi hem bilimsel olarak doğru değildir hem de tanıtım mevzuatına aykırıdır. Size özel beklenti, muayenede tanınız ve görüntüleme bulgularınız üzerinden konuşulur.

Uygulamadan sonraki ilk 24–72 saatte bölgede dolgunluk, gerginlik ve ağrıda geçici artış olabilir; bu beklenen bir tepkidir. Soğuk uygulama ve basit ağrı kesiciler yeterli olur. İltihap giderici ilaçların bir süre kullanılmaması istenebilir. Ağır kaldırma, koşu ve zorlayıcı spor için verilen bekleme süresi bölgeye göre değişir; genellikle birkaç günden birkaç haftaya kadar uzanır.

Seans sayısı tanıya, kullanılan ürüne ve alınan yanıta göre planlanır. Bazı tendon uygulamalarında tek seans yeterli olabilirken, eklem içi uygulamalarda birkaç hafta aralıklı seans şeklinde planlanabilir. Kaç seans yapılacağı uygulamadan önce konuşulur ve alınan yanıta göre gözden geçirilir.

PRP tek başına bir program değildir. Egzersiz, kilo kontrolü, aktivite düzenlemesi ve gerektiğinde fizik tedavi olmadan yapılan enjeksiyondan beklenen fayda kısa ömürlüdür. Uygulama, bu programın hızlandırıcısı olarak düşünülmelidir.

Ürün hastanın kendi kanından hazırlandığı için alerji ve bulaş riski çok düşüktür. Bununla birlikte her enjeksiyonda olduğu gibi bölgesel ağrı, geçici şişlik, morarma ve seyrek de olsa enfeksiyon riski vardır. Uygulama sonrası bölgede artan kızarıklık, ısı artışı, giderek şiddetlenen ağrı, akıntı veya ateş olursa gecikmeden başvurmanız gerekir. Muayenehane 7/24 acil servis değildir; bu belirtilerde 112'yi arayın veya en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon veya cilt sorunu, kontrol altına alınmamış kanama bozukluğu, belirli kan hastalıkları ve trombosit sayısının çok düşük olduğu durumlar PRP'nin uygun olmadığı başlıklardır. Gebelikte ve aktif kanser tedavisi sürecinde karar ilgili hekimlerle birlikte verilir. Kan sulandırıcı kullananlarda plan, ilacı yazan hekimle iletişim kurularak yapılır.