Rotator Manşet (Omuz Kas) Yırtığı Tedavisi

Omuzda kol kemiğinin başı, kürek kemiğindeki sığ bir yuvaya oturur. Bu eklemi saran ve kolu kaldırıp döndüren dört kasın tendonu bir manşet gibi kemiği sarar; bu yapıya rotator manşet (rotator cuff) denir. Dört tendondan en sık yırtılanı, kolu yana kaldırmayı başlatan supraspinatus tendonudur.

Yırtık iki biçimde oluşur. Birincisi yıpranmaya bağlı (dejeneratif) yırtık: tendon yıllar içinde incelir, kanlanması azalır ve sonunda lif lif ayrılır. Genellikle 50 yaş üstünde, baş üstü çalışan kişilerde ve sigara içenlerde daha sıktır. İkincisi travmatik yırtık: düşme, ani ağırlık kaldırma veya kolun zorlanarak geriye gitmesi gibi tek bir olayla ortaya çıkar; daha genç hastalarda ve omuz çıkığından sonra görülebilir.

Yırtıklar tendonun tamamını mı yoksa bir kısmını mı ilgilendirdiğine göre tam kat ve kısmi kat olarak ayrılır; ayrıca boyutu, geri çekilme miktarı ve kasın yağlı dönüşüme uğrayıp uğramadığı tedavi kararında belirleyicidir. Kısmi yırtıkların bir bölümü ameliyatsız yönetilirken, geniş ve geri çekilmiş tam kat yırtıklar farklı bir yol izler.

Rotator manşet yırtığının en tipik özelliği gece ağrısıdır. Hasta çoğunlukla "omzumun üstüne yatamıyorum" diye başvurur. Ağrı omuzun dış yüzünde hissedilir ve kolun ortasına doğru yayılabilir; boyundan aşağı ya da ele doğru yayılan uyuşma bu hastalığın tipik bulgusu değildir.

• Gece artan, omuz üstüne yatınca uykuyu bölen ağrı
• Kolu yana veya öne kaldırırken ağrı ve güç kaybı; kolun havada tutulamaması
• Saç tarama, sırt kaşıma, arka cebe uzanma gibi hareketlerde zorlanma
• Bardak, çanta gibi hafif yüklerin bile taşınmasında yorulma hissi
• Omuz hareketlerinde takılma, çıtırtı benzeri sesler
• Ani bir zorlanmadan sonra başlayan keskin ağrı ve kolu kaldıramama (travmatik yırtık)

Tanı muayene ile başlar. Kolun aktif (kendi kaldırdığı) ve pasif (hekimin kaldırdığı) hareket açıklığı ayrı ayrı ölçülür: yırtıkta hasta kolunu kaldırmakta zorlanır ama hekim kolu genellikle kaldırabilir. Bu ayrım, hareketin her iki yönde de kısıtlandığı donuk omuz tablosundan ayrılmayı sağlar. Kas gücü testleriyle hangi tendonun etkilendiği belirlenir.

Röntgen tendonu göstermez; ancak kemik çıkıntıları, kireç birikimi, eklem aralığındaki daralma ve kol kemiği başının yukarı kaymış olması gibi dolaylı bulgular için istenir. Tendonun durumunu MR ya da deneyimli ellerde ultrason gösterir. Görüntüleme tek başına karar verdirmez: 60 yaş üstünde belirti vermeyen yırtıklar sık görüldüğü için bulgu, hastanın şikâyeti ve muayenesiyle birlikte yorumlanır.

Kısmi yırtıkların, küçük yırtıkların ve travmaya bağlı olmayan dejeneratif yırtıkların önemli bölümünde ilk yol ameliyatsız tedavidir. Amaç ağrıyı azaltmak, kalan tendonların ve kürek kemiği çevresi kaslarının omuzu daha iyi taşımasını sağlamaktır.

• Ağrıyı artıran baş üstü hareketlerin bir süre azaltılması (istirahat değil, yük düzenlemesi)
• Hekim veya fizyoterapist eşliğinde kademeli egzersiz programı: önce hareket açıklığı, sonra güçlendirme
• Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar (mide, böbrek ve kalp hastalıkları gözetilerek)
• Fizik tedavi uygulamaları ve gerektiğinde eklem çevresine kortizon enjeksiyonu
• Uyku düzenlemesi: yastıkla kolun desteklenmesi, ağrıyan omzun üstüne yatmaktan kaçınma

Cerrahi kararı tek bir ölçüte değil, birkaç başlığın birlikte değerlendirilmesine dayanır: üç–altı aylık düzenli ameliyatsız tedaviye rağmen süren gece ağrısı, belirgin güç kaybı, tam kat ve geri çekilmiş yırtık, genç hastada travmaya bağlı akut yırtık ve kolun günlük işlerde kullanılamaması. Travmatik tam kat yırtıklarda beklemeden değerlendirme önerilir; çünkü zamanla tendon geri çekilir ve kasta yağlı dönüşüm başlarsa onarım şansı azalır.

Onarım çoğunlukla artroskopik (kapalı) yapılır: birkaç milimetrelik kesilerden kamera ve ince aletler girilir, yırtık tendon kemik üzerindeki yerine özel çapalarla (ankor) tespit edilir. Aynı seansta sıkışmaya yol açan kemik çıkıntısı tıraşlanabilir, biseps tendonu veya eklem içi diğer sorunlar düzeltilebilir. Çok geniş, onarılamayacak kadar geri çekilmiş yırtıklarda tendon transferi ya da ileri yaşta eklem kireçlenmesi de eşlik ediyorsa protez seçenekleri konuşulur.

Omuzun kapalı cerrahisi hakkında genel bilgi için spor yaralanmaları ve artroskopi sayfasına bakabilirsiniz. Ameliyat kararı; yaş, meslek, sigara kullanımı, şeker hastalığı ve beklenti birlikte konuşularak verilir.

Onarılan tendonun kemiğe yapışması zaman ister; bu nedenle rehabilitasyon kademelidir ve sabır gerektirir. Genel çerçeve şöyledir: ilk haftalarda kol askısı ve hekimin izin verdiği pasif hareketler; yaklaşık altıncı haftadan sonra aktif hareketlerin başlaması; üçüncü aydan itibaren kademeli güçlendirme. Ağır yük kaldırmaya ve baş üstü spora dönüş çoğunlukla dört–altı ayı bulur.

Bu süreler yırtığın büyüklüğüne, tendon kalitesine ve hastanın genel durumuna göre değişir; programı hekiminiz kişiye özel belirler. Erken dönemde omuzu "zorlayarak açmaya" çalışmak onarımı riske atar; geç dönemde egzersizi bırakmak ise hareket kısıtlılığına yol açar. Şeker hastalığı, sigara ve düzensiz egzersiz iyileşmeyi zorlaştıran başlıca etkenlerdir.

Ağrı döneminde baş üstü uzanma, ağır poşet taşıma ve kolun ani ters hareketlerinden kaçınılır; ancak kolu tümüyle hareketsiz bırakmak da doğru değildir, omuz kısa sürede sertleşir. Uyurken ağrıyan tarafın altına ve kolun altına yastık koymak gece ağrısını azaltabilir.

Baş üstü çalışan meslek gruplarında (boyacı, tamirci, marangoz, depo çalışanı) çalışma yüksekliğini düşürmek, ara vermek ve iki kolu dönüşümlü kullanmak tekrarı önlemede etkilidir. Sporcularda ısınma, kürek kemiği çevresi kaslarının güçlendirilmesi ve teknik düzeltme programın parçasıdır. Ordu Altınordu'daki AC CLINIC'te egzersiz programı mesleğinize ve spor alışkanlığınıza göre uyarlanır.