Donuk Omuz (Frozen Shoulder) Tedavisi

Omuz eklemini bir torba gibi saran bağ dokusuna eklem kapsülü denir. Donuk omuzda (tıpta adeziv kapsülit) bu kapsül kalınlaşır, esnekliğini kaybeder ve kol kemiği başına yapışır gibi büzüşür. Sonuç, hem ağrı hem de hareketin belirgin biçimde kısıtlanmasıdır. Eklem içindeki alan daraldığı için kol, kişi ne kadar zorlarsa zorlasın belirli bir noktadan öteye gitmez.

Donuk omuz iki biçimde ortaya çıkar. Birincil (nedeni belirlenemeyen) tipte belirgin bir tetikleyici yoktur; en sık 40–60 yaş arasında ve kadınlarda görülür. İkincil tipte ise bir zemin vardır: şeker hastalığı, tiroit hastalıkları, omuz veya meme cerrahisi sonrası dönem, kırık nedeniyle kolun uzun süre askıda kalması, felç sonrası hareketsizlik. Özellikle şeker hastalığı olanlarda hem daha sık görülür hem de süreç daha inatçı seyredebilir.

Halk arasında "omuz kireçlendi" ya da "kaslar tutuldu" denilse de donuk omuzda sorun kıkırdakta veya kasta değil, kapsüldedir. Bu ayrım tedaviyi değiştirir: kapsül sorununda öncelik hareket kazandırmaktır.

Donuk omuz genellikle üç evrede ilerler ve her evrede baskın şikâyet değişir. Evrelerin süreleri kişiden kişiye farklıdır; toplam süreç çoğu hastada aylarla ifade edilir.

• Donma (ağrılı) evresi: Ağrı ön plandadır, geceleri artar; hareket yavaş yavaş kısıtlanmaya başlar.
• Donmuş (sert) evre: Ağrı bir miktar azalır ama hareket kısıtlılığı belirginleşir; günlük işler zorlaşır.
• Çözülme evresi: Hareket kademeli olarak geri gelir; bu dönem düzenli egzersizle desteklenir.
• Saç tarama, sırtı kaşıma, arka cebe uzanma, ceket giyme gibi hareketlerde belirgin zorlanma
• Omuz üzerine yatamama ve gece uykusunun bölünmesi
• Kolun dışa döndürülmesinde (kapıyı açar gibi) erken ve belirgin kısıtlılık

Hayır. "Omzum açılmıyor" şikâyeti birden fazla nedenden kaynaklanabilir; bu nedenle muayenede ilk ayrılan başlık kısıtlılığın tipidir. Donuk omzun ayırt edici özelliği, hareketin hem aktif hem pasif olarak kısıtlanmasıdır: hasta kolunu kaldıramaz, hekim de kolu kaldırmaya çalıştığında belirli bir noktadan sonra sert bir engelle karşılaşır. Özellikle kolun dışa dönüşü erkenden kaybolur.

Buna karşılık rotator manşet yırtığında hasta kolunu kaldırmakta zorlanır ama hekim kolu genellikle kaldırabilir; ağrı ve güç kaybı öndedir. Omuz sıkışma sendromunda kısıtlılık ağrıya bağlıdır ve belirli bir açıda ortaya çıkar. Eklem kireçlenmesi, geçirilmiş kırık, uzun süreli hareketsizlik ve boyun kaynaklı ağrılar da hareket kısıtlılığı yapabilir. Ayrım muayene ve gerektiğinde görüntüleme ile netleşir.

Tanı ağırlıklı olarak muayeneye dayanır. Kolun öne kaldırma, yana açma, içe ve dışa döndürme açıları ölçülür; aktif ve pasif hareketlerin birlikte kısıtlanmış olması donuk omuz için tipiktir. Şeker hastalığı, tiroit hastalığı ve geçirilmiş omuz cerrahisi öyküsü sorgulanır; şeker hastalığı bilinmiyorsa kan şekeri değerlendirmesi istenebilir.

Röntgen, donuk omuzda genellikle normaldir; ancak kireçlenme, eski kırık ve tendondaki kireç birikimi gibi başka nedenleri dışlamak için çekilir. MR her hastada gerekmez; tanı belirsizse veya eşlik eden tendon yırtığı düşünülüyorsa istenir. Tanıda esas olan, hareket açılarının hekim tarafından ölçülmesidir.

Donuk omuz hastalarının büyük bölümü ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilir. Tedavi iki hedefi birlikte gözetir: ağrıyı kontrol etmek ve kapsülü kademeli olarak esnetip hareketi geri kazandırmak. Egzersizin düzenli ve doğru şiddette yapılması en belirleyici etkendir; ağrı sınırını çok aşan zorlamalar süreci uzatabilir.

• Günde birkaç kez tekrarlanan, kademeli germe ve sarkaç egzersizleri
• Fizyoterapist eşliğinde hareket açıklığı programı ve ev egzersizlerinin öğretilmesi
• Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar; sıcak uygulama ile egzersiz öncesi hazırlık
• Ağrının belirgin olduğu evrede eklem içine yapılan kortizon enjeksiyonu
• Eşlik eden şeker hastalığı ve tiroit hastalığının düzenlenmesi
• Gece ağrısını azaltmak için uyku pozisyonunun ve yastık desteğinin düzenlenmesi

Düzenli egzersiz ve enjeksiyon tedavisine rağmen aylar boyunca hareket kazanılamadıysa, kısıtlılık işi ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkiliyorsa cerrahi seçenekler konuşulur. Bu grup, donuk omuz hastalarının küçük bir bölümüdür.

İki yaklaşım kullanılır: anestezi altında omuzun kontrollü biçimde hareket ettirilerek kapsülün gevşetilmesi (manipülasyon) ve artroskopik (kapalı) kapsül gevşetme — kamera eşliğinde kalınlaşmış kapsülün belirli bölgelerinden serbestleştirilmesi. Her iki yöntemde de asıl belirleyici, işlemden hemen sonra başlayan yoğun egzersiz programıdır; kazanılan hareket açıklığı egzersizle korunmazsa kısıtlılık geri dönebilir. Şeker hastalarında sürecin daha uzun olabileceği baştan konuşulur.

Donuk omuzda en sık yapılan hata, ağrı nedeniyle kolu tümüyle kullanmamaktır; hareketsizlik kapsülün daha da büzüşmesine yol açar. Kol, ağrı sınırını aşırı zorlamadan her gün kullanılmalı ve egzersizler aksatılmamalıdır. Sıcak duş sonrası egzersiz yapmak germeyi kolaylaştırır.

Ceket giyerken önce ağrılı kolu geçirmek, yüksek raflara uzanmak yerine eşyaları erişilebilir yüksekliğe almak ve gece ağrıyan kolun altına yastık koymak günlük yaşamı rahatlatır. Kırık veya ameliyat sonrası kolu uzun süre askıda tutmak zorunda kalan kişilerde, hekimin izin verdiği ölçüde erken hareket donuk omuz gelişimini azaltmaya yardımcı olur. Ordu Altınordu'daki AC CLINIC'te egzersiz programı evrenize göre uyarlanır ve kontrollerde hareket açıları ölçülerek ilerleme izlenir.