Dirsek Ağrısı ve Dirsek Hastalıkları Tedavisi

Bileği büken ve parmakları kavratan kaslar, dirseğin iç yüzündeki kemik çıkıntıya tek bir tendon köküyle tutunur. Tekrarlayan kavrama, ağırlık taşıma, tornavida–çekiç kullanımı, hamur yoğurma veya raket–golf hareketleriyle bu kökte zorlanma ve mikro yıpranma gelişirse golfçü dirseği ortaya çıkar. Ağrı dirsek iç yüzünde başlar, ön kola yayılabilir; el sıkışırken, çanta taşırken ve bileği aşağı bükerken artar. Serçe–yüzük parmağında uyuşma eşlik ediyorsa aynı bölgedeki sinir de değerlendirilmelidir.

İlk basamak ameliyatsızdır: ağrıyı tetikleyen hareketin bir süre azaltılması, tutuş tekniğinin gözden geçirilmesi, germe ve kademeli güçlendirme egzersizleri, gerektiğinde bantlama–bileklik, ilaç ve fizik tedavi. Şikâyet aylarca sürer ve günlük işi kısıtlarsa ileri tedaviler muayenede konuşulur. Bu konunun ayrıntılı sayfası hazırlanma aşamasındadır; dirseğin dış yüzündeki ağrı için tenisçi dirseği sayfasına bakabilirsiniz.

Dirseğin son birkaç derecesinin açılmaması, hareket sırasında takılma–tıkırtı ya da kolun bir anda o pozisyonda kalması genellikle mekanik bir engeli düşündürür. En sık nedenler eklem içinde serbest dolaşan kıkırdak–kemik parçası (eklem faresi), eklem yüzeyindeki aşınma ve kemik çıkıntıları, kırık–çıkık ya da uzun alçı sonrası gelişen eklem sertliği ve yapışıklıklardır. Şişlik ve ağrının eşlik ettiği, giderek artan hareket kaybı ihmal edilmemelidir; erken dönemde hareket açıklığını korumak sonradan geri kazanmaktan kolaydır.

Değerlendirmede hareket açıklığı ölçülür, röntgenle kemik yapı ve serbest parçalar aranır, gerekirse ileri görüntüleme eklenir. Tedavi nedene göre değişir: yönlendirilmiş egzersiz ve fizik tedavi, geçici destek ya da seçilmiş olgularda eklem içi girişim. Bu konunun ayrıntılı sayfası hazırlanma aşamasındadır; kolu kilitleyen bir travma öyküsü varsa değerlendirmeyi geciktirmeyin.

Bursa, kemik ile deri arasındaki sürtünmeyi azaltan ince bir sıvı kesesidir. Dirseğin arkasındaki çıkıntının üzerinde bulunan bursanın tahriş olup sıvı toplamasına bursit denir. Masaya, direksiyona ya da sert zemine uzun süre dirsek dayayanlarda, tekrarlayan darbe alanlarda ve bazen belirgin bir neden olmadan da görülür. Tipik görüntü, dirsek arkasında yumuşak, sınırları belli, bazen yumurta büyüklüğüne ulaşan, çoğu zaman rahatsızlık vermeyen ya da hafif hassas bir şişliktir; eklem hareketi genellikle korunur.

Bursit ile eklem içi şişlik farklı şeylerdir: bursit derinin hemen altında, sınırlı bir kabarıklıktır; eklem içi sıvı ise dirseği bütün olarak doldurur ve açma–kapamayı kısıtlar. Ayrım muayeneyle yapılır. Tedavide çoğunlukla dirseği dayama alışkanlığının bırakılması, koruyucu dirseklik, soğuk uygulama ve iltihap giderici ilaçlar yeterli olur; gerektiğinde sıvı boşaltılır. Şişliğin üzerinde kızarıklık, ısı artışı, hızlı büyüme ve ateş varsa enfeksiyon olasılığı nedeniyle gecikmeden başvurulmalıdır. Evde iğneyle boşaltma veya patlatma denemesi yapılmamalıdır.

Dirseği yerinde tutan iki ana bağ grubu vardır: iç yandaki (medial kollateral) ve dış yandaki (lateral kollateral) bağlar. Bu bağlar geçirilmiş bir çıkık, tekrarlayan zorlanma ya da bazı kişilerde doğuştan gelen genel eklem gevşekliği (laksite) nedeniyle görevini tam yapamazsa dirsek güvensiz hissedilir. Hasta çoğunlukla ağrıdan çok "boşalacak gibi oluyor", "koltuktan kalkarken kolumu dayayamıyorum", "ağırlık taşırken kayma hissi var" diye anlatır. Kapıyı iterken, şınav çekerken ya da kolu dışa çevirirken şikâyet artabilir.

Değerlendirmede dirseğin hareket açıklığı, bağ testleri, önceki çıkık ve kırık öyküsü birlikte incelenir; röntgen kemik yapıyı, gerektiğinde MR bağların durumunu gösterir. Hafif ve orta olguların önemli bölümünde ameliyatsız yol izlenir: zorlayan hareketlerin bir süre bırakılması, ön kol ve omuz kuşağı kaslarının güçlendirilmesi, hareket açıklığının korunması ve gerekirse geçici destek. Bağın tamamen yetersiz kaldığı, tekrarlayan çıkık yaşanan ya da eklemde takılma–kilitlenme eklenen durumlarda cerrahi onarım–yeniden yapılandırma konuşulur. Genel eklem gevşekliği olan kişilerde amaç kas kontrolünü artırmaktır; bu tabloda dirsek tek başına değil, tüm eklemler birlikte ele alınır.

Serçe ve yüzük parmağında uyuşma, karıncalanma, elde güçsüzlük ve kavrama kaybı çoğu zaman dirsek iç yüzündeki kanalda seyreden ulnar sinirin sıkışmasından kaynaklanır. Hasta bunu "dirseğime çarpınca elektrik çarpıyor", "telefonla konuşurken elim uyuşuyor" diye tarif eder. Şikâyet dirsekte başladığı için hastalar sıklıkla dirsek hastalıkları arasında arar; ancak bu tablonun tanısı, ameliyatsız tedavisi ve cerrahisi el cerrahisi başlığı altında ayrıntılı anlatılmıştır.

Uyuşma haftalar içinde artıyorsa, elde incelme (kas erimesi) ya da nesneleri düşürme başladıysa değerlendirmeyi ertelemeyin; sinir sıkışmalarında erken dönemde ameliyatsız seçenekler daha etkilidir.

• El Cerrahisi ve El Bileği Hastalıkları

Düşerken elin üzerine dayanmak, trafik kazası veya doğrudan darbe sonrası kol kemiğinin alt ucu, dirsek çıkıntısı (olekranon) ya da radius başı kırılabilir; dirsek eklemi çıkabilir. Kolu hiç oynatamama, hızla büyüyen şişlik, şekil bozukluğu, morarma ve elde uyuşma–soğukluk uyarı bulgularıdır. Bu bölgedeki kırıklar sıklıkla eklem yüzeyini ilgilendirdiği için tedavi planı ayrıntılı görüntüleme ister; tespit yöntemleri ve iyileşme süreci kırık tedavisi sayfasında anlatılmıştır.

Çocuklarda dirsek kırıkları ayrı bir başlıktır: büyüme plakları nedeniyle değerlendirme ve takip erişkinden farklıdır. Kolundan çekildikten sonra kolunu hiç kaldırmayan küçük çocuklarda ise çoğu zaman kırık değil, dadı dirseği söz konusudur. Her iki durumda da kolu düzeltmeye ya da yerine oturtmaya evde çalışılmamalıdır.

Muayenehane 7/24 acil servis değildir. Kolu hiç oynatamama, şekil bozukluğu, açık yara, elde renk değişikliği veya uyuşma varsa 112'yi arayın ya da en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

• Kırık Tedavisi
• Dadı Dirseği (Kolunu Kaldıramayan Çocuk)
• Çocuk Ortopedisi

Dirsek çevresinde dokuya batan cam–metal–diken gibi yabancı cisimler, büyüyen kitleler, kemik ve eklem enfeksiyonları ile kırık sonrası ya da doğuştan gelen açısal bozukluklar (cubitus varus–valgus) ayrı değerlendirme yolları olan konulardır. Bu başlıklar sitede kendi sayfalarında anlatıldığı için burada yalnızca kapı bırakıyoruz; şikâyetinize uyan bağlantıdan devam edebilirsiniz.

• Dokuya Batan Yabancı Cisim
• Kemik ve Eklem Enfeksiyonları
• Kemik ve Yumuşak Doku Tümörleri
• Deformite Düzeltme

Aşağıdaki başlıklar da muayenede sık karşılaştığımız dirsek sorunlarıdır. Bu konuların ayrıntılı sayfaları hazırlanma aşamasındadır; şikâyetiniz bu başlıklardan birine uyuyorsa muayenede ayrıntılı değerlendirilir.

• Dirsek eklemi kireçlenmesi (osteoartrit)
• Eklem faresi — eklem içinde serbest dolaşan kıkırdak–kemik parçası
• Ameliyat, alçı veya travma sonrası gelişen sertlik ve eklem yapışıklığı