Dadı Dirseği (Kolunu Kaldıramayan Çocuk)

Dirsek eklemi, kol kemiği (humerus) ile ön koldaki iki kemiğin (radius ve ulna) birleştiği yerdir. Ön koldaki radius kemiğinin üst ucu, halka biçiminde bir bağ (anüler ligaman) tarafından yerinde tutulur. Küçük çocuklarda bu bağ henüz gevşektir ve radius başının üst ucu yuvarlaklığını tam kazanmamıştır.

Kol aniden çekildiğinde radius başı, bu halka bağın altından kısmen kayabilir; araya sıkışan bağ dokusu ağrı yapar ve çocuk kolunu kullanmayı bırakır. Buna halk arasında dadı dirseği, tıpta radius başı sublüksasyonu denir. Kemikte kırık yoktur; eklem tümüyle çıkmış da değildir.

En sık 1–4 yaş arasında görülür; 5–6 yaşından sonra bağ güçlendiği için sıklığı belirgin biçimde azalır. Ordu'da AC CLINIC'e getirilen küçük çocuklarda "kolunu kaldıramıyor" şikâyetinin sık nedenlerinden biridir ve doğru değerlendirildiğinde kısa sürede çözülen bir durumdur.

Olay çoğunlukla çok basit bir hareketle olur ve aile kendini suçlar; oysa bu, küçük çocuk anatomisinin bir sonucudur. En sık görülen mekanizmalar şunlardır:

• Çocuğu elinden tutup yukarı çekmek, merdivende veya kaldırımda kolundan yukarı kaldırmak
• Ellerinden tutup havada sallamak, döndürerek oynamak
• Çocuk düşerken elinden tutulup ani biçimde asılı kalması
• Ceket–kazak giydirirken kolun zorlanarak çekilmesi
• Bazen belirgin bir çekme olmadan, kolun üzerine dönerek yatmak veya hafif düşme

Tabloyu ayırt eden şey, çocuğun kolunu "kullanmamasıdır". Sık görülen bulgular:

• Çocuk kolunu birden kullanmayı bırakır; oyuncağı o eliyle almaz
• Kol gövdeye yakın, dirsek hafif bükük ve avuç içi aşağı bakacak biçimde durur
• Dirsek hareket ettirilmeye çalışıldığında ağlar; kola dokunulmasını istemez
• Dirsekte belirgin şişlik, morarma veya şekil bozukluğu genellikle yoktur
• Çocuk kolunu kıpırdatmadığı sürece sakin olabilir; bu nedenle aile durumu hafife alabilir

Bu durumda yapılması gereken, çocuğu bir hekime göstermektir. İnternette veya çevreden duyulan "şöyle çevirince yerine oturuyor" tarifleri evde uygulanmamalıdır: kolunu kullanmayan bir çocukta altta kırık veya başka bir yaralanma bulunabilir; körlemesine yapılan manevralar zarar verebilir.

Hekime getirene kadar kolu zorlamayın, çekmeyin, döndürmeyin. Çocuğu rahat ettiren pozisyonda bırakın, kolu gövdeye yakın ve desteklenmiş biçimde tutun. Yeme–içme konusunda hekimin görüşü alınana kadar temkinli olun, çünkü ileri değerlendirme gerekebilir.

Muayenehane 7/24 acil servis değildir. Düşme sonrası belirgin şişlik, şekil bozukluğu, açık yara, elde soğukluk–morarma–uyuşma veya çocuğun genel durumunda bozulma varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın hastanenin acil servisine başvurun.

Tanı büyük ölçüde öykü ve muayeneyle konur. Olayın nasıl geliştiği (koldan çekme), çocuğun yaşı, kolun duruşu ve şişlik–morluk bulunmaması tipik tabloyu oluşturur. Muayenede dirsek, ön kol, el bileği ve köprücük kemiği birlikte kontrol edilir; çünkü çocuk ağrının yerini tam gösteremez ve şikâyetin kaynağı komşu bölgede olabilir.

Tipik öykü ve muayene bulgusu varsa röntgen genellikle gerekmez. Ancak düşme veya darbe öyküsü varsa, dirsekte şişlik–hassasiyet dikkat çekiyorsa ya da işlem sonrası çocuk kolunu kullanmaya başlamadıysa röntgen istenir. Bu görüntülemenin amacı, çocuklarda sık görülen dirsek çevresi kırıklarını dışlamaktır; çocukluk çağı kırıklarının genel yönetimi için kırık tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.

Tedavi, radius başının halka bağın altındaki normal konumuna geri getirilmesidir (redüksiyon). Bu, hekim tarafından yapılan, saniyeler süren ve genellikle ilaç ya da anestezi gerektirmeyen bir işlemdir. İşlem sırasında çocuk kısa süre ağlayabilir; hemen ardından rahatlaması beklenir.

Başarılı bir işlemden sonra çocuklar çoğunlukla kısa süre içinde kolunu kendiliğinden kullanmaya başlar; bazen bu birkaç on dakikayı bulabilir. Bu nedenle işlem sonrası çocuk bir süre gözlenir. Kol kullanılmaya başlamazsa işlem tekrarlanabilir veya röntgen istenerek başka bir yaralanma araştırılır.

Alçı, atel veya uzun süreli kol askısı çoğu olguda gerekmez. Bağ kısa sürede iyileşir ve çocuk normal aktivitesine döner. Gerekli görülürse kısa süreli kol askısı ve kontrol muayenesi planlanabilir.

Bir kez yaşandıysa tekrarlama olasılığı vardır; çünkü zemindeki gevşeklik büyümeyle düzelene kadar sürer. Tekrarlayan olgularda çocuğun kolunu koruyan basit alışkanlıklar önerilir:

• Çocuğu ellerinden tutup yukarı çekmemek, havada sallamamak
• Kaldırırken koltuk altlarından veya gövdeden destekleyerek kaldırmak
• Yürürken elini tutarken ani çekişlerden kaçınmak, bileğinden değil elinden nazikçe tutmak
• Giydirirken kolu zorlamadan, kıyafeti kola göre açarak geçirmek
• Bakıcı, kardeş ve büyükanne–büyükbabayı da aynı konuda bilgilendirmek