Bebeklerde Gelişimsel Kalça Çıkığı (GKD): Tarama, Ultrason, Tedavi

Kalça eklemi, uyluk kemiğinin üst ucundaki top (femur başı) ile leğen kemiğindeki yuvanın (asetabulum) birleşmesinden oluşur. Bebeklerde bu yuva henüz kıkırdak ağırlıklı ve yumuşaktır; topun yuvayı düzgün uyarması gerekir ki yuva derinleşsin. Gelişimsel kalça çıkığı (GKD), bu ilişkinin bozulmasıdır: yuva sığ kalır, top yuvadan kısmen kayar veya tamamen dışarı çıkar.

Halk arasında "doğuştan kalça çıkığı" denir; hekimler "gelişimsel" der, çünkü sorun her zaman doğumda mevcut değildir — ilk aylarda da ortaya çıkabilir veya derinleşebilir. Bu yüzden tek bir doğum muayenesi yeterli sayılmaz, ilk aylarda tekrarlanan kontrol önemlidir.

GKD tek bir tablo değil, bir yelpazedir: yalnız yuvanın sığ olması (displazi), topun yuvada oynak durması (sublüksasyon) ve topun tamamen yuva dışında olması (çıkık). Yelpazenin neresinde olunduğu tedaviyi de takip süresini de değiştirir.

En önemli nokta şudur: GKD'li bebeklerin büyük bölümünde ailenin fark edebileceği hiçbir belirti yoktur. Bebek ağlamaz, huzursuzlanmaz, bacağını normal oynatır. Hastalığın ağrısız olması, erken dönemde taramayı zorunlu kılar. Yine de aşağıdaki bulgular varsa vakit kaybetmeden ortopedi değerlendirmesi istenir:

• Alt bezi değiştirirken bacaklardan birinin yana doğru zor açılması
• Bacak ve kalça kıvrımlarının (cilt katlantılarının) iki tarafta belirgin farklı olması
• Bebek sırtüstü yatarken dizler bükülüyken bir dizin diğerinden alçak kalması (bacak boyu farkı izlenimi)
• Bacak hareket ettirilirken duyulan veya elle hissedilen atlama–klik hissi
• Yürümeye başlayan çocukta ördekvari yürüyüş, topallama, tek tarafta parmak ucuna basma
• Çift taraflı olgularda bel çukurunun belirginleşmesi ve bacakların iki yana açık durması

GKD her bebekte görülebilir; ancak bazı durumlarda sıklık belirgin biçimde artar. Aşağıdaki başlıklardan biri bile varsa, hiçbir belirti olmasa dahi kalça ultrasonu planlanır:

• Ters (makat) geliş ile doğum
• Ailede kalça çıkığı öyküsü (anne, baba, kardeş)
• Kız bebek olmak ve ilk çocuk olmak
• Anne karnında sıvının az olması (oligohidramnios), çoğul gebelik
• Ayakta doğuştan şekil bozukluğu veya boyun eğriliği (tortikollis) gibi eşlik eden bulgular
• Bacakları bitişik ve gergin tutan sıkı kundak alışkanlığı

Tanının ilk basamağı muayenedir. Yenidoğan döneminde kalçanın yerinden çıkıp çıkmadığını gösteren özel muayene manevraları (Ortolani ve Barlow testleri) yapılır; sonraki aylarda bacağın yana açılma miktarı ve bacak boyu farkı değerlendirilir.

Görüntülemede yaş belirleyicidir. Bebeğin kalçası ilk aylarda büyük ölçüde kıkırdak olduğu için röntgende iyi görünmez; bu dönemde kalça ultrasonu kullanılır. Ultrason genellikle yaşamın ilk haftalarından sonra, çoğunlukla 4–6. haftadan itibaren ve 6. aya kadar olan dönemde anlamlıdır. Yaklaşık 4–6 aydan sonra kemikleşme ilerlediği için değerlendirme ön–arka kalça röntgeni ile yapılır.

Ultrasonun ne zaman ve kaç kez tekrarlanacağı bebeğin muayenesine ve risk grubunda olup olmadığına göre belirlenir. Ordu'da bebeğinizin kalça değerlendirmesi için AC CLINIC'te muayene sonrası uygun görüntüleme planlanır; elinizde daha önce çekilmiş ultrason veya röntgen varsa getirmeniz karşılaştırma açısından değerlidir.

Tedavinin tek amacı vardır: femur başını yuvanın içine yerleştirmek ve orada tutarak yuvanın normal gelişmesine izin vermek. Hangi yöntemin seçileceği bebeğin yaşına, kalçanın çıkık mı yoksa yalnız sığ mı olduğuna ve daha önce uygulanan tedavilere göre değişir. Genel kural, tanı ne kadar erken konursa tedavinin o kadar basit olmasıdır.

GKD tedavisi, cihaz çıkarıldığında veya alçı sonlandığında bitmez. Yuvanın gelişimi büyüme boyunca sürdüğü için çocuk belirli aralıklarla, çoğunlukla iskelet gelişimi tamamlanana kadar kontrol edilir. Kontrollerde yürüyüş, bacak boyu ve röntgende yuvanın derinleşmesi izlenir.

Tedavi sürecinde nadir de olsa femur başının kanlanmasının etkilenmesi (avasküler nekroz) gibi sorunlar görülebilir; takibin bir amacı da bunu erken fark etmektir. Yetersiz gelişen bir yuva, erişkin yaşta kalça ağrısı ve erken kireçlenme nedeni olabilir; bu ilişki kalça kireçlenmesi sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Bebeğin bacaklarını bitişik ve gergin biçimde saran sıkı kundak, kalça gelişimi için uygun değildir. Bebeği sarmak isteyen aileler, kolları saran ama bacakların kalçadan bükülüp yana açılmasına izin veren gevşek sarma yöntemini tercih etmelidir.

Kucakta ve taşıyıcıda bebeğin bacaklarının iki yana açık, dizlerin kalça hizasından yukarıda olduğu ("kurbağa" benzeri) konum kalça dostudur. Bandaj veya alçı süresince banyo, giydirme ve araç koltuğu kullanımı için ayrı öneriler verilir; bunlar kontrol muayenelerinde tek tek anlatılır. Aklınıza takılan her ayrıntıyı yazıp kontrole getirmeniz, süreci kolaylaştırır.