Çocuklarda İçe Basma ve Yürüme Bozuklukları (Yürüme Analizi)

İçe basma, çocuğun yürürken veya koşarken ayak uçlarını gövdenin orta hattına doğru çevirmesidir. Aileler çoğunlukla "ayakları içeri bakıyor", "koşarken ayakları birbirine takılıyor" diye tarif eder. Yaygın bir başvuru nedenidir ve büyük çoğunluğunda altta yatan bir hastalık yoktur.

İçe basma tek bir sorun değildir; bacağın üç ayrı bölümünden kaynaklanabilir. Kalça düzeyinde uyluk kemiğinin öne dönük olması (femoral anteversiyon), diz altı düzeyinde kaval kemiğinin içe burulması (tibial torsiyon) ve ayağın ön kısmının içe kıvrık olması (metatarsus adduktus) en sık nedenlerdir. Hangi düzeyin sorumlu olduğu muayenede anlaşılır ve bu ayrım, beklenen gidişi değiştirir.

Çocuğun yürüyüşü yıllar içinde olgunlaşır. Yürümeye yeni başlayan bir çocuğun bacakları açık, adımları kısa ve dengesi kırılgandır; ayak ekseni de bu dönemde henüz oturmamıştır. Bu nedenle iki yaşındaki bir çocukta "normal" sayılan bir görüntü, sekiz yaşındaki bir çocukta değerlendirme gerektirebilir.

İçe basmanın kendisi genellikle ağrısızdır ve çocuğu kısıtlamaz. Aşağıdaki durumlarda ise değerlendirme önerilir:

• İçe basma yalnız tek bacakta olması veya iki taraf arasında belirgin fark bulunması
• Ağrı, topallama, sık düşme ve kolay yorulmanın eşlik etmesi
• Yaş ilerlemesine rağmen belirginliğin azalmaması, hatta artması
• Çocuğun sürekli parmak ucunda yürümesi veya topuğunu hiç yere basmaması
• Yürüme becerisinde gerileme, daha önce yapabildiğini yapamama
• Kas gücü, denge veya konuşma–hareket gelişiminde başka gecikmelerin bulunması

Üç ana nedenin tipik yaş dönemleri farklıdır ve bu, ailelere ne bekleyeceklerini anlatmayı kolaylaştırır.

Değerlendirme, çocuğun yürürken ve koşarken izlenmesiyle başlar. Ardından yatar pozisyonda kalçanın içe–dışa dönme açıları, diz altı ekseni ve ayağın şekli tek tek ölçülür. Bu ölçüm dizisi, içe basmanın hangi düzeyden kaynaklandığını gösterir. Muayenede ayrıca kas gücü, eklem esnekliği, refleksler ve omurga da değerlendirilir; çünkü bazı yürüme bozukluklarının nedeni kemik ekseninde değil kas–sinir sisteminde olabilir.

İçe basmanın tipik biçimlerinde röntgen çoğu zaman gerekmez. Tek taraflı olgularda, ağrı ve topallamanın eşlik ettiği durumlarda, kalça hastalığı şüphesinde veya belirgin bacak eğriliğiyle birlikte görülen tablolarda görüntüleme istenir. Ordu ve çevresinden gelen aileler için değerlendirme tek seansta planlanır; ilk muayenede ölçümler kaydedilir ve sonraki kontrolde aynı ölçümlerle karşılaştırılır.

Yürüme analizi, çocuğun yürüyüşünün adım adım incelenmesidir. En temel biçimi klinik yürüme değerlendirmesidir: çocuk belirli bir mesafede yürütülür, koşturulur; adım uzunluğu, ayak basış sırası, diz ve kalça hareketi, gövde dengesi gözlenir ve gerekirse video kaydı alınarak yavaşlatılmış biçimde incelenir.

Daha ileri düzeyde, özel donanımlı merkezlerde yapılan bilgisayarlı yürüme analizi vardır; hareket kameraları, basınç platformları ve kas aktivitesi ölçümleriyle sayısal veri üretir. Bu ileri inceleme her çocuk için gerekli değildir; genellikle kas–sinir hastalıklarına bağlı karmaşık yürüme bozukluklarında ve cerrahi planlamada yol gösterici olur.

Yürüme analizinin amacı bir cihaz satmak değil, bulgunun hangi düzeyden kaynaklandığını göstermek ve zaman içindeki değişimi ölçülebilir kılmaktır. Basit içe basmada çoğunlukla klinik değerlendirme ve düzenli kontrol yeterlidir.

Ailelerin en sık sorusu budur ve dürüst yanıt şudur: içe basmanın en yaygın biçimlerinde ilk yaklaşım tedavi değil, düzenli takiptir. Çocukların büyük çoğunluğunda bulgu, büyüme ve kemik ekseninin olgunlaşmasıyla azalır. Bu süreçte çocuğun spor yapması, koşması ve oyun oynaması kısıtlanmaz.

Ayakkabı içine konan tabanlıklar ve "ortopedik ayakkabı" olarak anılan ürünlerin, kemikteki burulmayı veya uyluk kemiğinin dönüklüğünü düzelttiğine dair güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Tabanlık; ağrılı esnek düz tabanlık, basınç dağılımı sorunları veya ayak içinde ağrılı bir bölge gibi belirli durumlarda semptomu azaltmak amacıyla kullanılabilir. Yani hedef, görüntüyü değil şikâyeti tedavi etmektir.

Ayağın şekliyle ilgili sorularınız için düz tabanlık sayfasına, ayak başparmağındaki eğrilik için halluks valgus sayfasına bakabilirsiniz.

Çocuğun bacaklarını iki yana kıvırarak "W" biçiminde oturması, uyluk kemiğinin dönük olduğu çocuklarda sık görülür. Bu oturuşun içe basmayı yarattığına dair kesin bir kanıt olmamakla birlikte, çocuğun bağdaş kurarak veya bacaklarını öne uzatarak oturmaya özendirilmesi zararsız bir öneridir.

Ayakkabı seçiminde topuğu saran, tabanı esnek ve ayağı sıkmayan modeller yeterlidir; pahalı özel ürünlere gerek yoktur. Çocuğun bisiklet, yüzme ve koşu gibi aktivitelere katılması kas gelişimi ve denge için desteklenir. Takvim olarak, belirgin bir şikâyet yoksa yılda bir kontrol çoğu çocuk için yeterlidir; ölçümlerin karşılaştırılabilmesi için kontrollerin aynı yerde yapılması yararlıdır.