Tenisçi Dirseği (Lateral Epikondilit) Tedavisi

El bileğini ve parmakları yukarı kaldıran (geri iten) kaslar, dirseğin dış yüzündeki kemik çıkıntısına — dış epikondil (lateral epikondil) — ortak bir tendonla tutunur. Bu tendonun, özellikle de kısa bilek gerici kasa ait bölümünün (ECRB) tekrarlayan zorlanmayla yıpranmasına lateral epikondilit, halk arasındaki adıyla tenisçi dirseği denir.

Adında "-it" eki olmasına rağmen tabloda klasik anlamda iltihap baskın değildir. Mikroskobik incelemelerde görülen, tendon liflerinin düzeninin bozulması ve onarımın yetersiz kalmasıdır; bu nedenle güncel yaklaşımda hastalık bir tendinopati (tendon yıpranması) olarak ele alınır. Bunu bilmek tedaviyi de değiştirir: yalnız ağrı kesmek yetmez, tendonun yükü kademeli olarak yeniden taşımayı öğrenmesi gerekir.

Hastaların çoğu hiç tenis oynamaz. Ordu ve çevresinde en sık gördüğümüz tetikleyiciler fındık toplama ve kırma, çay–bahçe işleri, marangozluk, boyacılık, kasaplık, tornavida–anahtar kullanılan tamir işleri, kuaförlük ve uzun süreli klavye–fare kullanımıdır. Ortak nokta, bileğin sürekli aynı yönde ve kavrama gücüyle birlikte zorlanmasıdır. En sık 35–55 yaş arasında, baskın kolda görülür.

Şikâyet çoğunlukla haftalar içinde yavaşça yerleşir; bazı hastalarda ise ağır bir işten sonra birden başlar. En sık tarif edilen tablo şudur:

• Dirseğin dış yüzünde, kemik çıkıntının hemen üzerinde nokta şeklinde hassasiyet
• Kavanoz kapağı açarken, kapı kolunu çevirirken, çanta veya su bardağı tutarken artan ağrı
• Ağrının ön kolun dışına, bileğe doğru yayılması
• Kavrama gücünde azalma; elden nesne düşürme
• Sabahları ilk hareketlerde tutukluk, gün içinde iş yaptıkça artan ağrı
• Dirseğin açılıp kapanmasında genellikle kısıtlılık olmaması (hareket korunur, ağrı kavramayla gelir)

Tanı büyük ölçüde hikâye ve muayene ile konur. Muayenede dış epikondil üzerindeki hassasiyetin yeri belirlenir; bilek dirence karşı yukarı kaldırıldığında veya orta parmak dirence karşı geri itildiğinde aynı ağrının ortaya çıkması tipiktir. Kavrama gücü karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.

Görüntüleme her hastada gerekmez. Röntgen, uzun süren olgularda tendon içi kireçlenmeyi, eklem aşınmasını ya da başka bir kemik sorununu dışlamak için istenebilir. Ultrason ve MR, tanı şüpheli olduğunda, tendonda yırtık düşünüldüğünde veya tedaviye yanıt alınamadığında devreye girer. Uyuşma ve güç kaybı ön plandaysa sinir kaynaklı tabloları ayırmak için sinir ileti çalışması (EMG) istenebilir.

Dirseğin iç yüzündeki ağrı tenisçi dirseği değildir; bileği büken kasların tutunma yerini ilgilendiren golfçü dirseği (medial epikondilit) söz konusudur. Serçe ve yüzük parmağına vuran uyuşma, dirsek kanalındaki sinirin sıkışmasını düşündürür ve bu tablo el cerrahisi başlığı altında ele alınır. Dirseğin takılması, kilitlenmesi veya tam açılamaması ise eklem içi bir engeli ya da eklem aşınmasını akla getirir. Boyun kaynaklı sinir sıkışmaları da kolun dışına vuran ağrı yapabildiği için muayenede boyun hareketleri birlikte değerlendirilir.

• Dirsek Ağrısı ve Dirsek Hastalıkları
• El Cerrahisi ve El Bileği Hastalıkları

Tenisçi dirseğinin tedavisi büyük ölçüde ameliyatsızdır; hastaların önemli bir bölümü doğru bir programla cerrahiye gerek kalmadan iyileşir. Programın üç ayağı vardır: yükü düzenlemek, tendonu kademeli olarak güçlendirmek ve ağrıyı yönetmek. Tek başına dinlenmek genellikle yeterli değildir; ağrı azalır ama işe dönüldüğünde geri gelir.

Cerrahi, tenisçi dirseğinde ilk seçenek değildir. Düzenli uygulanan bir egzersiz ve yük düzenleme programına rağmen şikâyet altı ay–bir yıl sürüyor, ağrı işi ve uykuyu belirgin etkiliyorsa ve görüntülemede tendonda ileri yıpranma ya da yırtık görülüyorsa gündeme gelir.

Ameliyatta yıpranmış tendon dokusu temizlenir, gerektiğinde sağlam tendon kemiğe yeniden tutturulur. İşlem açık ya da kapalı (artroskopik) yöntemle yapılabilir; hangisinin uygun olduğu tendonun durumuna ve eşlik eden sorunlara göre belirlenir. Ameliyat sonrası kısa süreli koruma, ardından kademeli hareket ve güçlendirme programı uygulanır; ağır kavrama gerektiren işlere dönüş genellikle birkaç ay alır. Çoğu hastada ağrıda belirgin azalma beklenir; buna karşılık hiçbir cerrahi işlemde sonuç önceden söz verilemez. Olası riskler ve iyileşme süreci muayenede ayrıntılı anlatılır.

Tenisçi dirseği sabır isteyen bir tablodur. Çoğu hastada şikâyetler haftalar–birkaç ay içinde belirgin azalır; bir bölümünde toparlanma bir yıla yaklaşabilir. İyileşmeyi geciktiren en sık nedenler, egzersiz programının düzensiz uygulanması, ağrıyı tetikleyen işe erken ve tam yükle dönülmesi ve yalnız ağrı kesici–bant ile yetinilmesidir.

Şikâyet beklenen sürede gerilemiyorsa tanı yeniden gözden geçirilir: tendonda yırtık, sinir kaynaklı bir tablo, eklem içi sorun veya boyun kökenli ağrı eşlik ediyor olabilir. Bu aşamada görüntüleme, program değişikliği ya da farklı bir tedavi basamağı konuşulur.

Ağır kavrama gerektiren işlerde molalar sıklaştırılır, aynı hareket saatlerce üst üste tekrarlanmaz. Alet saplarının kalın ve kaymaz olması, ağırlıkların avuç içi yukarı bakacak şekilde taşınması ve iki elin dönüşümlü kullanılması tendonu korur. Fındık kırma, budama, boyama gibi mevsimlik yoğun işlerden önce birkaç hafta hazırlık egzersizi yapmak zorlanma riskini azaltır.

Ağrı geçtikten sonra egzersizleri hemen bırakmayın; güçlendirme programının bir süre daha sürdürülmesi tekrarlama olasılığını azaltır. Ağrı yeniden başlarsa yükü azaltıp erken değerlendirme yaptırmak, uzun süren tabloların önüne geçer.