Omuz Sıkışma Sendromu Tedavisi

Kolu yana kaldırdığınızda, kol kemiğinin başı ile kürek kemiğinin çatı gibi uzanan çıkıntısı (akromiyon) arasındaki dar aralıktan tendonlar geçer. Bu aralıkta ayrıca kayganlığı sağlayan bir yastıkçık (subakromiyal bursa) bulunur. Aralık daralır ya da tendonlar bu bölgede kalınlaşırsa, kol her kaldırılışında dokular sıkışır ve tahriş olur. Bu tabloya omuz sıkışma sendromu (subakromiyal sıkışma) denir.

Önemli bir ayrım: buradaki sıkışma bir eklem sıkışmasıdır, sinir sıkışması değildir. Karpal tünel ya da boyun fıtığında olduğu gibi bir sinire baskı söz konusu değildir; bu yüzden elde uyuşma, karıncalanma ve parmaklara yayılan elektriklenme bu hastalığın tipik bulgusu sayılmaz. Böyle şikâyetler varsa boyun ve sinir kaynaklı nedenler ayrıca araştırılır.

Sıkışmaya zemin hazırlayan başlıca etkenler: akromiyonun öne çengel biçiminde olması, akromiyonun altında zamanla oluşan kemik çıkıntıları, bursanın iltihaplanması (bursit), kürek kemiği hareket kontrolünün bozulması ve baş üstü tekrarlayan çalışma. Boyacı, tamirci, marangoz gibi meslek grupları ile voleybol, yüzme ve tenis gibi sporlarda daha sık görülür.

En tipik şikâyet, kolu yana kaldırırken yaklaşık 60–120 derece arasında saplanan, kolu daha yukarı kaldırınca hafifleyen ağrıdır. Hastalar bunu çoğunlukla "belli bir yere gelince bıçak gibi giriyor, sonra geçiyor" diye anlatır.

• Kolu yana veya öne kaldırırken belirli bir açıda artan ağrı
• Omuzun dış yüzünde hissedilen, kolun ortasına doğru yayılan ağrı
• Baş üstü çalışırken, çamaşır asarken, üst raftan bir şey alırken artan şikâyet
• Gece ağrısı ve o taraf üzerine yatamama (tendon tahrişi ilerlediğinde)
• Hareket sırasında takılma hissi ve sürtünme sesi
• Ağrı nedeniyle kolu kullanmaktan kaçınma ve zamanla omuzun sertleşmesi

Tanı büyük ölçüde muayeneyle konur. Kolun hangi açılarda ağrıdığı, kürek kemiğinin hareket sırasındaki davranışı, omuz kaslarının gücü ve boyun hareketleri değerlendirilir. Sıkışmayı ortaya çıkaran özel muayene testleri uygulanır. Kolun hem kendi hem hekim tarafından kaldırılamadığı durumlarda donuk omuz, güç kaybının belirgin olduğu durumlarda rotator manşet yırtığı ayrımı yapılır.

Röntgen; akromiyonun biçimini, kemik çıkıntılarını ve tendon içinde kireç birikimi olup olmadığını gösterir. MR ya da ultrason, tendon yırtığı veya belirgin bursit şüphesinde istenir. Sıkışma bulguları ile tendon yıpranması çoğu zaman bir arada bulunabilir; uzun süren tahriş tendon yıpranmasına eşlik edebilir.

Omuz sıkışma sendromunun tedavisi çoğu hastada ameliyatsızdır ve merkezinde egzersiz yer alır. Amaç, kol kaldırılırken kürek kemiğinin doğru dönmesini sağlamak ve omuzu aşağı çeken kasları güçlendirerek dar aralığı rahatlatmaktır. Bu program haftalar süren düzenli çalışma ister; birkaç günlük denemeyle sonuç alınmaz.

• Ağrıyı tetikleyen baş üstü hareketlerin geçici olarak azaltılması ve çalışma yüksekliğinin düşürülmesi
• Kürek kemiği kontrolü ve omuz arka–alt kaslarına yönelik kademeli egzersiz programı
• Germe egzersizleri, özellikle omuz arka kapsülünün gerilmesi
• Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar; soğuk uygulama
• Yanıt alınamayan olgularda subakromiyal aralığa yapılan kortizon enjeksiyonu (sınırlı sayıda)
• Fizik tedavi uygulamaları ve gerektiğinde iş–spor tekniğinin düzeltilmesi

Düzenli uygulanan üç–altı aylık egzersiz ve ilaç tedavisine rağmen ağrı sürüyorsa, gece uykusunu bozuyorsa ve kişi işini yapamaz hale geldiyse cerrahi konuşulur. Görüntülemede belirgin kemik çıkıntısı, ilerleyici tendon hasarı ya da eşlik eden yırtık varsa karar daha erken alınabilir.

Ameliyat çoğunlukla artroskopik (kapalı) yapılır: kamera eşliğinde iltihaplı bursa temizlenir, akromiyonun altındaki kemik çıkıntısı tıraşlanarak aralık genişletilir (subakromiyal dekompresyon). Aynı seansta tendonda yırtık saptanırsa onarım eklenebilir. İşlem sonrası kol kısa süre askıda tutulur ve erken dönemde hareket egzersizlerine başlanır; işe dönüş süresi mesleğe göre değişir.

Son yıllarda yapılan karşılaştırmalı çalışmalar, yalnız sıkışma bulgusu olan hastalarda dekompresyonun düzenli egzersiz programına belirgin üstünlük sağlamayabileceğini göstermiştir; bu nedenle cerrahi, egzersiz programı gerçekten uygulanmış ve yanıt alınamamış olgularda konuşulur.

Cerrahi, egzersiz programının yerini almaz: ameliyattan sonra da kürek kemiği kontrolü ve güçlendirme çalışmaları sürdürülmediğinde şikâyetler tekrarlayabilir.

Sıkışma sendromunda en büyük fark, günlük alışkanlıkların düzenlenmesiyle yaratılır. Baş üstü uzanmayı gerektiren işlerde basamak veya yükseltici kullanmak, ağır yükleri gövdeye yakın taşımak, çantayı tek omuzda uzun süre taşımamak ve bilgisayar başında omuz–kürek duruşunu düzeltmek şikâyeti azaltır.

Sporcularda ısınma, yük artışını kademeli yapmak ve teknik hataların düzeltilmesi tekrarı önler. Ağrı geçtikten sonra egzersizi tümüyle bırakmak en sık görülen tekrar nedenidir; program en az birkaç ay sürdürülür. Ordu Altınordu'daki AC CLINIC'te egzersiz planı mesleğinize ve spor branşınıza göre uyarlanır, kontrollerde ilerleme birlikte değerlendirilir.