Kalça Protezi Ameliyatı ve Sonrası

Kalça protezi (total kalça artroplastisi), aşınmış kalça ekleminin iki yüzeyinin de yapay parçalarla değiştirilmesidir. Uyluk kemiğinin içine yerleşen bir gövde ve bunun üzerine oturan küresel bir baş, leğen kemiğindeki yuvaya yerleştirilen bir kap ile eşleşir. Amaç, kemik kemiğe sürtünmesini ortadan kaldırarak ağrıyı azaltmak ve kalçanın hareketini geri kazandırmaktır.

Parçalar metal, seramik ve özel plastik (polietilen) bileşimlerinden seçilir. Kemiğe tutunma, hastanın kemik kalitesine göre ya çimentosuz (kemiğin protezin yüzeyine kaynaması) ya da kemik çimentosu ile sağlanır. Hangi tipin seçileceği yaşa, kemik yapısına ve eşlik eden hastalıklara göre ameliyat öncesinde planlanır. Protezlerin genel mantığına dair karşılaştırmalı bilgi için eklem protezi cerrahisi sayfasına bakabilirsiniz.

Protez, ilk seçenek değil; ameliyatsız tedavilerin yetmediği noktada konuşulan bir seçenektir. Karar röntgendeki görüntüyle birlikte hastanın günlük yaşamına bakılarak verilir.

• İleri evre kalça kireçlenmesi (koksartroz) ve gece uykusunu bölen ağrı
• Femur başı avasküler nekrozunda kemik başın çökmesi
• Yaşlılarda uygun tipteki femur boynu kırıkları
• Çocukluk çağı kalça çıkığı veya displaziye bağlı ileri eklem bozulması
• Romatizmal hastalıklara bağlı kalça ekleminin harabiyeti
• Yürüme mesafesinin belirgin kısalması, çorap–ayakkabı giymekte zorlanma

Ameliyat öncesinde ayakta çekilen leğen röntgeniyle protez boyutları planlanır. Kan tahlilleri, akciğer ve kalp değerlendirmesi, gerekiyorsa dahiliye–anestezi konsültasyonu yapılır. Kan sulandırıcı, şeker ve tansiyon ilaçlarının hangisinin ne zaman kesileceği hekim tarafından tek tek söylenir; hasta kendi başına ilaç kesmemelidir.

Diş çürüğü, idrar yolu iltihabı veya ciltteki açık yaralar gibi enfeksiyon odakları ameliyattan önce tedavi edilir; çünkü protez ameliyatında enfeksiyon en önem verilen risktir. Sigaranın bırakılması yara iyileşmesine katkı sağlar. Ameliyat öncesi dönemde kol ve bacak kaslarını güçlendiren basit egzersizler, sonrasında daha çabuk ayağa kalkmaya yardımcı olur. Evde yapılacak hazırlıklar da (yüksek sandalye, klozet yükseltici, banyoda tutunma barı, halı kenarlarının kaldırılması) önceden konuşulur.

Ameliyat çoğunlukla belden uyuşturma (spinal anestezi) veya genel anestezi ile yapılır; hangisinin uygun olduğuna anestezi uzmanı karar verir. Kalçaya yandan veya arkadan yapılan bir kesiyle ekleme ulaşılır; aşınmış femur başı çıkarılır, yuva temizlenerek yeni kap yerleştirilir ve uyluk kemiğinin içine protez gövdesi konur. Parçalar takıldıktan sonra bacak uzunluğu ve eklem dengesi kontrol edilir.

Ameliyat süresi hastadan hastaya değişir; komplike olmayan bir kalça protezi genellikle 1–2 saat aralığında tamamlanır. Ancak ameliyathanede geçen toplam süre anestezi hazırlığı ve uyanma dönemiyle birlikte daha uzundur; refakatçilerin bunu bilmesi bekleme sürecini kolaylaştırır. Daha önce ameliyat geçirmiş, kalça anatomisi bozulmuş veya revizyon yapılan hastalarda süre uzayabilir.

Günümüzde hastaların büyük bölümü, durumu uygunsa ameliyattan sonraki ilk gün yürüteç veya koltuk değneğiyle ayağa kaldırılır. Erken hareket; akciğer, damar ve bağırsak sorunlarının önlenmesinde en etkili adımlardan biridir. Ağrı, damardan ve ağızdan verilen ilaçlarla kontrol altına alınır.

Hastanede kalış süresi genellikle birkaç gündür ve hastanın genel durumuna göre değişir. Pıhtı riskine karşı kan sulandırıcı iğne veya hap, damar basısını azaltan varis çorabı ve ayak bileği hareketleri önerilir. Yara yerinin kuru tutulması, ateş–kızarıklık–akıntı gibi belirtilerin gecikmeden bildirilmesi istenir. Taburculukta hangi ilacın ne kadar kullanılacağı, dikişlerin ne zaman alınacağı ve ilk kontrol tarihi yazılı olarak verilir.

İyileşme kademelidir. İlk haftalarda destekle yürüme, ev içi kısa mesafeler ve kalça çevresi kaslarını çalıştıran hafif egzersizler yapılır. Genellikle birkaç hafta içinde destek azaltılır; birçok hasta 4–6 hafta içinde ev dışında bağımsız yürümeye başlar. Kas gücünün ve yürüme kalitesinin toparlanması ise aylar süren bir süreçtir ve düzenli egzersizle ilerler.

Araç kullanmaya, işe dönüşe ve uzun yolculuğa ne zaman başlanacağı; ameliyat edilen tarafa, mesleğe ve kas gücüne göre kontrol muayenesinde belirlenir. Bu sayfadaki süreler genel bilgidir; kişiye özel takvim muayenede verilir. Yaşlı hastalarda program düşme riski gözetilerek uyarlanır; ilgili genel bilgi ileri yaş ortopedisi sayfasındadır.

Ameliyattan sonraki ilk aylarda protezin yerinden çıkması (çıkık) riskini azaltmak için bazı hareketlerden kaçınılır. Bu kurallar ameliyat tekniğine göre değişebilir; kesin liste taburculukta hekiminiz tarafından verilir.

• Alçak koltuk, alçak klozet ve alçak yatak kullanmamak
• Bacak bacak üstüne atmamak, bağdaş kurmamak
• Gövdeyi kalçadan 90 dereceden fazla öne eğmemek (yerden eşya alırken)
• Ayakta dururken ameliyatlı bacağı içe döndürerek dönmemek; adım adım dönmek
• Çorap–ayakkabı için uzun saplı yardımcı aparat kullanmak
• Islak zemin, halı kenarı ve merdivende düşmeye karşı dikkatli olmak

Protezler kalıcı olarak tasarlanır ancak yıllar içinde yüzeylerde aşınma ve kemikle bağlantıda gevşeme olabilir. Uluslararası kayıt verilerine göre çoğu hastada protez uzun yıllar sorunsuz hizmet eder; süre yaşa, kiloya, aktivite düzeyine ve kemik kalitesine göre değişir. Gevşeyen veya aşınan protez için yenileme (revizyon) ameliyatı yapılabilir.

Her cerrahi girişimde olduğu gibi kalça protezinin de riskleri vardır: enfeksiyon, damar içinde pıhtı, protezin çıkması, bacak boyu farkı, sinir–damar yaralanması ve ameliyat çevresi kırık bunların başlıcalarıdır. Bu risklerin sizin için ne anlama geldiği, ameliyat kararı verilirken tek tek konuşulur; hiçbir cerrahi işlemin sonucu önceden kesin olarak bildirilemez. Ordu ve çevresindeki hastalarımız için AC CLINIC'te ameliyat öncesi planlama ve sonrasındaki kontroller aynı düzen içinde yürütülür.