Tetik Parmak (Parmak Takılması) ve Ameliyatı

Parmakları büken tendonlar, avuç içinden parmak ucuna doğru uzanırken bir kılıfın içinde ilerler. Bu kılıfın belirli noktalarında tendonu kemiğe yakın tutan makara benzeri bantlar (pulley) vardır. Avuç içi ile parmak kökünün birleştiği yerdeki A1 makarası, tetik parmakta en çok sorun çıkaran bölgedir.

Tendon veya kılıfı burada kalınlaştığında, tendonun makaranın altından geçişi zorlaşır. Parmak bükülürken kalınlaşmış bölge makaranın içine sıkışır, açılırken ise ancak zorlanarak çıkar; hasta bunu "parmağım takılıyor, sonra çıt diye açılıyor" diye tarif eder. Sesin ve ani açılmanın tetik çekmeye benzemesi nedeniyle bu tabloya tetik parmak denir.

En sık başparmak, yüzük ve orta parmakta görülür. Birden fazla parmakta aynı anda ortaya çıkabilir. Halk arasında "parmakta kireçlenme" sanılsa da tetik parmak eklem kireçlenmesi değildir; sorun eklemin kendisinde değil, tendon kılıfındadır.

Şikâyetler genellikle avuç içinde bir hassasiyetle başlar, zamanla takılma ve kilitlenme eklenir:

• Parmak kökünde, avuç içinde ağrı ve elle hissedilen sert bir nodül
• Parmağı bükerken takılma; açarken çıt sesiyle ani boşalma
• Sabahları parmağın bükülü kalması, diğer elle zorlayarak açılması
• Kavrama ve tutmada ağrı; kavanoz, direksiyon, çekiç tutmada zorlanma
• İleri dönemde parmağın hiç açılamaması veya hiç bükülememesi (sabit kilitlenme)

Çoğu hastada tek bir neden gösterilemez. Elle uzun süre kavrama gerektiren işler, titreşimli alet kullanımı, makas, çapa, kürek gibi el aletleriyle tekrarlayan sıkma hareketleri kılıfın tahriş olmasına katkıda bulunur. Ordu'da fındık hasadı ve bahçe işleri döneminde şikâyetlerin arttığı sık gözlenir.

Şeker hastalığı, romatoid artrit ve tiroid hastalıkları tetik parmak sıklığını belirgin şekilde artırır; bu hastalarda birden fazla parmak etkilenebilir ve tedaviye yanıt daha yavaş olabilir. Karpal tünel sendromu, De Quervain tenosinoviti ve Dupuytren kontraktürü ile aynı hastada birlikte görülmesi de sık karşılaşılan bir durumdur; bu nedenle muayenede yalnız takılan parmak değil, elin tamamı değerlendirilir.

Tanı için genellikle görüntülemeye gerek yoktur; hikâye ve muayene yeterlidir. Muayenede avuç içindeki nodül elle hissedilir, parmağın aktif ve pasif hareketi izlenir, takılmanın hangi aşamada olduğu ve parmağın tam açılıp açılmadığı belirlenir. Sabit kilitli parmakta eklemin kendisinin sertleşip sertleşmediği ayrıca değerlendirilir, çünkü bu tedavi planını değiştirir.

Ultrason, kılıf kalınlığını ve tendonun durumunu göstermek için gerektiğinde kullanılır. Röntgen, eklemde kireçlenme veya eski bir kırık şüphesi varsa istenir. Parmak eklemlerinde şişlik ve sabah tutukluğu birden fazla eklemde yaygınsa romatizmal hastalık açısından ileri değerlendirme önerilebilir.

Yeni başlamış ve takılmanın seyrek olduğu parmaklarda ilk basamak ameliyatsızdır. Atel ile parmağın özellikle gece düz tutulması, tekrarlayan takılmayı azaltarak kılıftaki tahrişin gerilemesine imkân verir. Buna kavrama gerektiren hareketlerin bir süre azaltılması ve el aletlerinin sapını kalınlaştırmak gibi basit düzenlemeler eklenir.

Kılıf içine kortizon enjeksiyonu, tetik parmakta yaygın kullanılan ve birçok hastada şikâyeti azaltan bir yöntemdir. Etkisi bazı hastalarda uzun sürerken, bazılarında geçicidir ve takılma geri döner. Enjeksiyon sayısı sınırlıdır; aynı parmağa tekrarlayan uygulamalar tendon açısından uygun bulunmayabilir. Şeker hastalarında kan şekerinde geçici yükselme olabileceği için uygulama öncesi bu durum konuşulur.

İltihap giderici ilaçlar ağrıyı azaltabilir ancak kılıftaki darlığı ortadan kaldırmaz. Parmak tamamen kilitli kaldıysa veya açılamıyorsa ameliyatsız yöntemlerle beklemek eklemde sertliğe yol açabileceğinden erken cerrahi değerlendirme önerilir.

Ameliyat; atel ve enjeksiyona rağmen takılmanın sürdüğü, parmağın sık sık kilitlendiği veya sabit kilitli kaldığı durumlarda gündeme gelir. Şeker hastalarında ve birden fazla parmağın etkilendiği olgularda cerrahi daha erken konuşulabilir.

İşlem A1 makarasının gevşetilmesidir: avuç içinde parmak kökü hizasında küçük bir kesi yapılır ve tendonun takıldığı bant boyuna kesilerek serbest bırakılır. Tendona ve sinirlere dokunulmaz. Genellikle yalnız elin uyuşturulduğu bölgesel anestezi yeterlidir ve hasta aynı gün evine gider. Ameliyat sırasında parmağın serbestçe büküldüğü hasta uyanıkken görülebilir.

Aynı elde karpal tünel sendromu gibi ek bir sorun varsa, iki işlemin aynı seansta yapılıp yapılamayacağı muayenede değerlendirilir.

Takılma çoğu hastada ameliyattan hemen sonra ortadan kalkar. Parmak ilk günden itibaren hareket ettirilir; hareketsiz bırakmak sertliğe yol açar. Yara iyileşene kadar el ıslatılmaz, dikişler genellikle iki hafta içinde alınır.

Avuç içinde kesi bölgesinde bası hassasiyeti birkaç hafta sürebilir; ağır kavrama gerektiren işlere dönüş bu hassasiyetin azalmasıyla planlanır. Uzun süredir kilitli kalan parmaklarda eklem sertleşmiş olabilir; bu hastalarda hareketin geri kazanılması için el rehabilitasyonu programı gerekebilir ve düzelme haftalar alabilir.

Masa başı işlere dönüş çoğunlukla birkaç gün içinde mümkün olurken, elle güç gerektiren ve makineyle çalışılan işlerde süre uzar; takvim kontrol muayenelerinde netleşir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda en sık başparmağın uç ekleminin bükülü kalması şeklinde görülür; aile çoğu zaman parmağın "kırık gibi durduğunu" ya da açılmadığını fark ederek başvurur. Çocuklarda tablo yetişkinlerdekinden farklıdır: ağrı genellikle ön planda değildir ve takılma yerine sabit bükülü duruş öne çıkar.

Bir kısım olguda ilk yaşlar içinde kendiliğinden düzelme görülebildiği için izlem ve gerektiğinde germe önerilebilir; düzelmeyen ve parmağın kullanımını kısıtlayan olgularda gevşetme ameliyatı planlanır. Karar çocuğun yaşına, parmağın açılma derecesine ve şikâyetin süresine göre verilir. Çocuk ortopedisiyle ilgili diğer başlıklar için çocuk ortopedisi sayfasına bakabilirsiniz.

Uzun süre sıkı kavrama gerektiren işlerde ara vermek, el aletlerinin sapını kalınlaştırmak ve eldiven kullanmak kılıfa binen yükü azaltır. Parmağı zorla açmaya çalışmak ağrıyı ve şişliği artırabilir; takılan parmağı diğer elle sertçe zorlamak yerine hekim önerisiyle atel kullanmak daha uygundur.

Şeker hastalığınız varsa kan şekeri kontrolü tedavinin parçasıdır. Şikâyet birden fazla parmakta ortaya çıkıyor veya tekrarlıyorsa, Ordu Altınordu'daki AC CLINIC'te elin bütününü kapsayan bir değerlendirme yaptırmanız önerilir.