Karpal Tünel Sendromu ve Ameliyatı (Elde Uyuşma)

El bileğinin avuç tarafında, bilek kemikleri ile üzerini örten sert bir bağın (transvers karpal ligaman) oluşturduğu dar bir kanal vardır. Bu kanala karpal tünel denir. Tünelin içinden parmakları büken dokuz tendon ve elin baş, işaret, orta parmakları ile yüzük parmağının yarısını besleyen median sinir geçer.

Tünelin içindeki basınç herhangi bir nedenle arttığında en çok etkilenen yapı sinirdir; çünkü tendonlar baskıya daha dayanıklıdır. Sinire binen basınç önce iletiyi yavaşlatır, sürerse sinirin dış kılıfını ve zamanla lif yapısını etkiler. Bu tabloya karpal tünel sendromu denir ve elde en sık görülen sinir sıkışmasıdır.

Şikâyetler genellikle yavaş başlar ve aylar içinde artar. Erken dönemde belirtiler gelip geçicidir; bu dönemde yapılan basit düzenlemeler bile rahatlama sağlayabilir. Uzun süre ihmal edilen olgularda başparmak dibindeki kaslarda erime ve kalıcı his kaybı gelişebileceği için, uyuşmanın süreklileşmesi geciktirilmemesi gereken bir uyarıdır.

Hastaların büyük çoğunluğu tabloyu "gece elim uyuşuyor, silkeleyince geçiyor" diye anlatır. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Gece uykudan uyandıran el ve parmak uyuşması, karıncalanma, yanma hissi
• Baş, işaret ve orta parmakta belirgin uyuşma; serçe parmağın genellikle korunması
• Eli silkeleyince veya sallayınca şikâyetin bir süre azalması
• Araba kullanırken, telefonla konuşurken, gazete veya kitap tutarken elin uyuşması
• Elden bardak, anahtar, poşet gibi eşyaların düşmesi; düğme ilikleme ve kavanoz açmada zorlanma
• İlerlemiş dönemde başparmak dibindeki kas kabarıklığının incelmesi ve kavrama gücünün azalması

Çoğu hastada tek bir neden bulunmaz; tünelin doğuştan dar olması ile tekrarlayan el kullanımı bir arada rol oynar. Bilinen risk başlıkları arasında el bileğini tekrar tekrar büküp açan işler, titreşimli el aletleri, uzun süre kavrama gerektiren tarım ve sanayi işleri, el bileği kırığı sonrası şekil bozukluğu ve bilek çevresinde yer kaplayan kist ya da kitleler bulunur.

Sistemik nedenler de sıktır: şeker hastalığı, tiroid bezinin az çalışması, romatizmal hastalıklar, gut, böbrek yetmezliği ve fazla kilo tünel içindeki basıncı artırabilir. Bu nedenle muayenede yalnız el değil, eşlik eden hastalıklar da sorgulanır; altta yatan hastalığın tedavisi bazen şikâyeti belirgin şekilde azaltır.

Tanı öncelikle hikâye ve muayene ile konur. Muayenede parmakların his muayenesi, başparmak kaslarının gücü ve kabarıklığı, bileğe yapılan basit uyarı testleri değerlendirilir. Hastanın şikâyeti tarif ediş biçimi (gece uyanma, eli silkeleme) tanı için oldukça yol göstericidir.

EMG (elektromiyografi) yani sinir ileti çalışması, sıkışmanın varlığını ve derecesini nesnel olarak gösterir; ayrıca boyun fıtığı, dirsekte sinir sıkışması (kubital tünel) veya yaygın sinir hastalıkları gibi benzer şikâyet yapan durumların ayrımına yardımcı olur. Bilekte kist, kitle ya da tendon kılıfı kalınlaşması düşünülüyorsa ultrason istenebilir. Röntgen, bileğin kendisinde kırık sonrası bozukluk veya kireçlenme şüphesi varsa çekilir.

Serçe parmakta belirgin uyuşma varsa sıkışmanın bilekte değil dirsekte olabileceği düşünülür; bu ayrım tedavi planını doğrudan değiştirdiği için muayenede ayrıca sorgulanır.

Hafif ve orta şiddetteki, özellikle gece ağırlaşan şikâyetlerde ilk basamak ameliyatsızdır. Gece bileklik (nötral atel) kullanımı, bileğin uykuda bükülü kalmasını engelleyerek tünel içi basıncı azaltır ve birçok hastada gece uyanmalarını belirgin şekilde seyrekleştirir. Atel gündüz değil, özellikle gece kullanılır.

Buna ek olarak el kullanımının düzenlenmesi (uzun süre aynı pozisyonda kavramaktan kaçınma, ara verme, titreşimli aletlerde süreyi kısaltma), iltihap giderici ilaçların hekim önerisiyle kısa süreli kullanımı ve altta yatan hastalığın (şeker, tiroid) düzenlenmesi tedavinin parçasıdır. Sinir kayma egzersizleri bazı hastalarda rahatlama sağlar.

Şikâyet sürüyorsa tünel içine kortizon enjeksiyonu yapılabilir. Enjeksiyon çoğu hastada geçici bir rahatlama sağlar ve aynı zamanda tanıyı destekler; ancak etkisi sınırlı sürelidir ve tekrarı kısıtlıdır. Kalıcı his kaybı, kas erimesi ya da EMG'de ileri derece sıkışma varsa ameliyatsız yöntemlerle beklemek sinirde geri dönüşü zor hasara yol açabilir.

Ameliyat kararı üç durumda öne çıkar: ameliyatsız tedaviye rağmen şikâyetlerin sürmesi, uyuşmanın gece gündüz sürekli hale gelmesi ve muayene ile EMG'de sinir hasarının ilerlediğinin görülmesi. Başparmak dibindeki kaslarda erime başlamışsa beklenmez.

Ameliyatın adı karpal tünel gevşetmesidir. Tünelin üzerini örten bağ kesilerek sinire binen basınç kaldırılır; sinire dokunulmaz, bağ kesildikten sonra kendi kendine daha geniş bir konumda iyileşir. İşlem genellikle avuç içinde küçük bir kesiyle (açık yöntem) veya uygun olgularda endoskopik teknikle yapılır. Sıklıkla yalnız el ve bileği uyuşturan bölgesel anestezi yeterlidir; hasta aynı gün evine gider.

Hangi tekniğin uygun olduğu bileğin anatomisine, önceki ameliyatlara ve eşlik eden sorunlara göre değişir. Tetik parmak veya bilekte ganglion kisti gibi ek bir sorun varsa aynı seansta ele alınıp alınamayacağı muayenede konuşulur.

Gece uyanmaları çoğu hastada ilk günler içinde azalır; bu, ameliyattan sonra en erken düzelen bulgudur. Parmak uçlarındaki his ise sinirin toparlanma hızına bağlı olarak haftalar, uzun süredir devam eden olgularda aylar içinde düzelir. Uzun süre ihmal edilmiş, kas erimesi gelişmiş olgularda ise düzelmenin sınırlı kalabileceği baştan konuşulur.

Ameliyattan sonra parmaklar ilk günden hareket ettirilir; parmakların hareketsiz kalması sertliğe yol açar. Yara iyileşene kadar el ıslatılmaz, ağır kaldırma ve zorlu kavrama birkaç hafta ertelenir. Avuç içinde bası hassasiyeti ("yastıkçık ağrısı") birkaç ay sürebilir ve zamanla azalır.

Masa başı işlere dönüş genellikle birkaç gün ile iki hafta arasında; elle güç gerektiren, makineyle çalışılan işlere dönüş ise daha geç olur. Süre kişiye ve işin yüküne göre kontrol muayenelerinde belirlenir.

Bileği uzun süre bükülü tutan pozisyonlardan (telefonu uzun süre tutmak, yastığın altına el koyarak uyumak, bileği kırarak klavye kullanmak) kaçınmak faydalıdır. Tekrarlayan kavrama gerektiren işlerde kısa aralar vermek, titreşimli aletlerde süreyi bölmek ve eldiven kullanmak yükü azaltır.

Ordu'da fındık hasadı ve harman döneminde uzun süre kavrama ve titreşimli alet kullanımı arttığı için şikâyetler bu dönemde belirginleşebilir. Uyuşma sezon boyunca sürüyor ve gece uykusunu bozuyorsa, sezonun bitmesini beklemeden AC CLINIC'te değerlendirme yaptırmanız önerilir.